ORTA VADELİ PROGRAM'DA TARIM: HEDEFLER BÜYÜK, SORULAR DAHA BÜYÜK

Tarım bütçesi de yalnızca rakamın büyüklüğüyle değil, çiftçinin tarlasına ne kadar gerçek değer olarak döndüğü ile ölçülür.

ORTA VADELİ PROGRAM'DA TARIM: HEDEFLER BÜYÜK, SORULAR DAHA BÜYÜK

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2027-2029 Orta Vadeli Program'da (OVP) belirlenen hedefleri etkileyici görünüyor. Yapay zeka, hassas tarım, yerli tohum, su verimliliği, iklim değişikliğine uyum gibi konular sıralanıyor. Ancak çiftçilerin sorusu değişmiyor: Para nerede? Sonuç nerede?

BÜTÇE RAKAMLARI BÜYÜYOR, AMA REEL KAYNAK?

Tarım ve Orman Bakanlığı'nın toplam ödenek tavanı yeni OVP'ye göre şöyle belirlendi:

• 2027: 382,991 milyar TL
• 2028: 448,274 milyar TL
• 2029: 494,673 milyar TL

İlk bakışta büyük bir artış görülüyor. Ancak tarım bütçesini yalnızca nominal rakamlarla değerlendirmek yanıltıcı olur.

Çünkü aynı dönemde OVP'nin yıl sonu TÜFE hedefi 2027 için yüzde 21, 2028 için yüzde 13,5, 2029 için yüzde 9.

Çiftçi açısından önemli olan bütçenin kaç milyar lira olduğu değil, bu paranın mazot, gübre, yem, ilaç, elektrik, sulama, işçilik ve finansman maliyetleri karşısında ne kadar satın alma gücü taşıdığıdır.

242 MİLYAR LİRALIK CARİ TRANSFER'İN TAMAMI ÇİFTÇİNİN CEBİNE GİRMİYOR

2027 yılı için Bakanlık bütçesinde 242,276 milyar TL cari transfer öngörülüyor.

Fakat burada çok önemli bir teknik gerçek var: Cari transferlerin tamamı tarımsal destek değildir. Dolayısıyla bu rakamın tamamını "çiftçiye ödenecek destek" diye açıklamak doğru değildir.

Asıl sorulması gereken şudur:

• Doğrudan üreticiye gidecek tarımsal destek ne kadar?
• Hangi ürün ne kadar desteklenecek?
• Destek hangi tarihte ödenecek?
• Destek, üretim maliyetinin yüzde kaçını karşılayacak?
• Enflasyon karşısında desteğin reel değeri ne olacak?

Çiftçinin beklediği açıklama tam olarak budur.

HEDEF DEĞİL, ÖNGÖRÜLEBILİRLIK LAZIM

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın önündeki en büyük sınav, OVP'deki hedefleri uygulamaya dönüştürmektir.

Çiftçi şunları bilmek istiyor:

• Ne ekeceğini
• Ne kadar maliyetle üreteceğini
• Ürününü kaça satacağını
• Desteğini ne zaman alacağını
• Gelecek yıl üretime devam edip edemeyeceğini

Tarım politikası yalnızca strateji belgesi, genelge ve basın açıklaması değildir. Tarım politikası, hedef, kaynak, zamanında ödeme, uygulama, denetim ve sonuçtur.

Bu zincirin bir halkası eksik kalırsa, en güzel program bile tarlada karşılığını bulamaz.

YAPAY ZEKA GÜZEL; AMA ÇİFTÇİNİN ÖNCE SUYA, MAZOTA VE KÂRA İHTİYACI VAR

OVP'de yapay zeka, hassas tarım ve dijitalleşme hedeflerinin bulunması sevindiricidir. Ülkenin tarımının teknolojiye ihtiyacı vardır.

Fakat teknoloji, temel sorunların yerine konulamaz.

Kuraklık varsa üretim düşer. Su yoksa teknoloji tek başına çözüm değildir. Çiftçi zarar ediyorsa gençler köyden ayrılır. Çiftçi para kazanamıyorsa üretim sürdürülemez.

Bu nedenle Türkiye'nin aynı anda iki tarımı çözmesi gerekiyor:

Bir yanda Tarım 5.0; diğer yanda hala mazot, gübre, su, kredi ve pazar sorunları yaşayan çiftçi.

Bakanlık, geleceğin teknolojisini bugünün üreticisinin temel sorunlarıyla birlikte ele almak zorundadır.

GIDA GÜVENLİĞİ TARLADA BAŞLAR

Gıda enflasyonunu yalnızca markette denetleyerek kalıcı biçimde çözmek mümkün değildir.

Gıdanın fiyatı; tohumda, gübrede, mazotta, suda, yemde, elektrikte, işçilikte, finansmanda ve nihayet tarladaki verimde oluşmaya başlar.

Bu nedenle gıda güvenliği aynı zamanda üreticinin gelir güvenliğidir. Çiftçi üretimden çekilirse, Türkiye'nin gıda güvenliği de zayıflar.

BAKANLIĞA ARTIK SONUÇLARIN HESABI SORULMALI

2027-2029 döneminde Bakanlığın önüne çok önemli hedefler konulmuş durumda.

Şimdi kamuoyunun, Bakanlıktan her yıl şu rakamları istemesi gerekir:

• Kaç çiftçinin geliri arttı?
• Kaç hektar arazi yeniden üretime kazandırıldı?
• Tarımsal ithalat ne kadar azaldı?
• Gıda enflasyonu ne kadar geriledi?
• Su kullanımında ne kadar tasarruf sağlandı?
• Yerli gübre, tohum ve aşı üretiminde ne kadar ilerleme sağlandı?
• Gençlerin tarımda kalması için ne yapıldı?

İşte gerçek başarı ölçüsü budur.

SONUÇ: TARLADA BÜYÜR, KAĞITTa DEĞİL

2027-2029 OVP'de tarım için doğru hedefler var. Fakat Türkiye'nin artık doğru cümlelere değil, doğru uygulamalara ihtiyacı var.

Çiftçi strateji belgesiyle değil, kazandığı parayla tarlada kalır.

Gıda güvenliği basın açıklamasıyla değil, üretimle sağlanır.

Tarım bütçesi de yalnızca rakamın büyüklüğüyle değil, çiftçinin tarlasına ne kadar gerçek değer olarak döndüğü ile ölçülür.

Tarım kağıt üzerinde büyümez. Tarlada büyür.

Çiftçiye zamanında ulaşmayan destek, bütçede rakam; tarlada ise çoğu zaman kayıp zamandır.