Meta, Gençleri Kasıtlı Olarak Bağımlı Hale Getirdiği İddiasıyla ABD'de Dava ile Karşı Karşıya

Bu dava, Meta için daha geniş kapsamlı sonuçlar doğurabilir, çünkü ilk kez federal düzeyde bir mahkeme yapılmaktadır. Dava tüm dünyada YouTube üzerinden canlı izlenebilecektir.

Meta, Gençleri Kasıtlı Olarak Bağımlı Hale Getirdiği İddiasıyla ABD'de Dava ile Karşı Karşıya

Facebook, Instagram, WhatsApp gibi çok sayıda sosyal paylaşım ve haberleşme uygulamasını bünyesinde barındıran Meta, Instagram ve Facebook'un gençleri kasıtlı olarak bağımlı hale getirdiği ve bu yolla ruh sağlıklarını bozduğu iddiasıyla ABD'de çok sayıda dava ile karşı karşıya bulunmaktadır.

Davaya Genel Bakış

Dört eyaletin federal mahkemede davacı olduğu ve Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in de ifadesinin alınacağı bu davalardan ilki çarşamba günü başlayacaktır.

Davacı Eyaletler:

• Kaliforniya
• Colorado
• Kentucky
• New Jersey

Talep Edilen Cezalar ve Kısıtlamalar

Dört eyaletin başsavcıları, Instagram ve Facebook'un büyük oranda kısıtlanmasını ve Meta'nın toplam 1,4 trilyon dolara kadar cezalandırılmasını talep etmektedir.

Talep Edilen Kısıtlamalar

Kısıtlama getirilmesi istenen özellikler arasında şunlar yer almaktadır:

• Sonsuz kaydırma (infinite scroll)
• Çok sık bildirimler
• "Beğeni" sayısının gösterilmesi

Tasarım Odaklı Eleştiri

Davacılar, söz konusu uygulamaların yaydığı içeriklere değil, nasıl tasarlandıklarına itiraz etmektedir. ABD hukuku, içerik konusunda platformlara geniş çaplı dokunulmazlık tanıdığından, davacılar tasarım özelliklerine odaklanmaktadır.

Tazminat Talebinin Boyutu

Eyaletlerin savcılarının Meta'dan talep ettiği 1,4 trilyon dolar (1,2 trilyon euro) tazminat, Meta'nın borsadaki toplam değerine neredeyse eşittir. Savcılar, bu tazminatı Facebook ve Instagram'dan etkilenen ülkedeki her genç ve çocuk için kişi başına birkaç bin dolardan hesaplayarak böyle yüksek bir meblağ talebinde bulunmaktadır.

Dava Süreci

Zaman Çizelgesi

• Çarşamba günü: Jüri seçimi başlayacak
• Gelecek hafta salı: Duruşmaların ilki yapılacak
• Süre: Yaklaşık altı hafta
• Karar: Ekim ayı başında verilmesi öngörülüyor

Mark Zuckerberg'in İfadesi

Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in, Eylül ayı sonunda yapılacak duruşmada üç saat sorgulanması planlanmaktadır.

Önceki Benzer Davalar

ABD'de sosyal ağlara karşı bugüne dek çok sayıda dava açılmıştır:

Los Angeles Davası (Mart 2024)

Los Angeles'taki bir jüri, Instagram ve YouTube platformlarını, şu an 20 yaşında olan bir kadın davacıya toplam altı milyon dolar ödemeye mahkûm etmiştir.

New Mexico Davası

New Mexico eyaletinde görülen davada ve geçen hafta verilen iki kararda ise Meta, sosyal medya platformlarının gençler üzerindeki etkileri nedeniyle toplam 942 milyon dolar cezaya çarptırılmıştı.

Kentucky Anlaşması

Meta, Snap, TikTok ve YouTube ile birlikte Kentucky eyaletinde çok sayıda okulun bulunduğu bir bölgeye, davanın sona ermesi için 27 milyon dolar ödemeyi kabul etmiştir.

Dava Temelini Oluşturan Belgeler

Çarşamba günü başlayacak dava, eski Facebook çalışanı Frances Haugen'in 2021 yılı sonunda yayımladığı "Facebook Dosyaları" na dayanmaktadır. Binlerce sayfadan oluşan bu belgeler, sosyal paylaşım uygulamalarının, reşit olmayan kullanıcıların ruh sağlığı üzerindeki etkilerine ilişkin Meta içinde yapılan bir araştırmanın sonuçlarını içermektedir.

Şirketin Bilgisi ve Tutumu

Buna göre şirket, sosyal medya tüketiminin zararlı etkilerini bilmesine rağmen, bununla ilgili yaptığı açıklamalarda, dile getirilen endişeleri ve uyarıları mütemadiyen reddetmiştir.

Geniş Kapsamlı Soruşturma

Haugen'in ifşalarının ardından onlarca ABD eyaleti, söz konusu iddiaları araştırmak için ortak bir soruşturma başlatmıştır. İki yıl süren soruşturmaların ardından yaklaşık 30 eyalet Meta'ya dava açmıştır.

Pilot Dava Olarak Nitelendirilme

Çarşamba günü başlayacak davada dört eyalet, diğer eyaletleri de temsilen bir pilot dava yürütecektir. Meta'nın bu davayı kaybetmesi durumunda, şirketin dava açan tüm eyaletlerle bir anlaşma yapması öngörülmektedir.

Diğer Sosyal Medya Platformları

TikTok, Snapchat ve Google'a ait video platformu YouTube gibi diğer çevrimiçi hizmetler de yerel, eyalet ve federal düzeyde eyaletler, eğitim kurumları veya etkilenen aileler tarafından açılan çok sayıda davayla karşı karşıya bulunmaktadır.

Meta'nın Savunması

Meta, gençlerin ruh sağlığının tek bir sosyal paylaşım hizmeti tarafından etkilenmeyeceğini savunmaktadır. Eleştirilen bazı özelliklerin ise anayasal ifade özgürlüğü hakkı nedeniyle dokunulmaz olması gerektiğini ileri sürmektedir.

Dava Süreci Hakkında Detaylar

Jüri ve Karar Süreci

Davada jüriyi teşkil edecek kişiler kararla ilgili sadece fikir belirtebilecektir. Olası bir ceza ya da yükümlülük, daha önce Apple ile bilgisayar ve video oyunu geliştiricisi Epic Games arasındaki ve Elon Musk ile ChatGPT geliştiricisi OpenAI arasındaki dikkat çeken davaları yöneten yargıç Yvonne Gonzalez Rogers tarafından belirlenecektir.

Canlı Yayın

Oakland'daki davaya sosyal medya bağımlılığı geliştiren çocuk ve ergenlerin ebeveynleri de katılabilecektir. Ayrıca ilgilenen herkesin duruşmaları YouTube üzerinden canlı olarak izlemesi mümkündür.

Emsal Niteliği

Bu dava, Meta için daha geniş kapsamlı sonuçlar doğurabilir, çünkü ilk kez federal düzeyde bir mahkeme yapılmaktadır. Dava tüm dünyada YouTube üzerinden canlı izlenebilecektir.