Libya Türkiye Deniz Yetki Anlaşmasının Onayı Bölgesel Nüfuz ve Enerji Mücadelesini Kızıştırıyor

Bu sahnedeki ders şudur Libyadaki çıkarları korumak ve bunların istikrarı sarsma gücünü sınırlamak vekalet savaşlarından ve kısa vadeli hesaplardan vazgeçmeyi ve bunun yerine mevcut siyasi sermayeyi bölgesel ve uluslararası ilişkilerinde sorumlu bir ortak rolünü oynayabilecek istikrarlı egemen bir devlet inşa etmeye kullanmayı gerektiriyor

Libya Türkiye Deniz Yetki Anlaşmasının Onayı Bölgesel Nüfuz ve Enerji Mücadelesini Kızıştırıyor

Konunun Özeti

Son birkaç hafta içinde Libya ABDden Doğu Akdenize kadar uzanan yankıları olan bir dizi hızlı siyasi gelişmeye sahne oldu Kıvılcım ülkenin doğusunda toplanan Libya Temsilciler Meclisinin 20 Ekim 2026da Libya ve Türkiye arasında imzalanan deniz yetki anlaşmasını onaylaması oldu

Anlaşmanın Onayı Ne Anlama Geliyor

Bu onay Ankaraya Libya hükümetiyle imzaladığı diğer anlaşmaları özellikle de petrol ve doğalgaz kaynaklarını araştırmak için çeşitli açık deniz alanlarında sismik araştırmalar yapmayı uygulamaya başlaması için yasal bir zemin sağlıyor

Bu durum araştırmaların Libya Mısır deniz sınırına yakın tartışmalı suları da içermesi nedeniyle Mısır ile bir çatışmaya yol açabilir

Onay ayrıca Türkiyenin Akdenizdeki ekonomik bölgelerin paylaşımına ilişkin geniş kapsamlı taleplerini Yunanistanın da aynı derecede geniş kapsamlı talepleri karşısında savunan konumunu güçlendiriyor Bu da 2020de yaşananlara benzer şekilde iki ülke arasında yeniden bir askeri çekişme olasılığını artırıyor

Onay Öncesi Siyasi Manevra Akile Salih Görevden Alındı

Onaydan önce Kahire ile yakın bağları olan eski Temsilciler Meclisi Başkanı Akile Salihin görevden alınmasıyla sonuçlanan siyasi bir manevra yaşandı

Salih yıllarca Mısır çıkarlarına verebileceği potansiyel zarar ve Libyada kurulan uluslararası güç dengesini bozabileceği gerekçesiyle anlaşmanın onaylanmasını engellemişti görev süresinin devamı da büyük ölçüde bu dengeye bağlıydı

Salihin 12 yıla uzanan görev süresi ekim ayı başlarında sona erdi ve yerine Libyanın doğusundaki fiili yönetici Saddam Hafterin arkasında olduğu bir hamleyle Salihin Abdünnebi el Ubeydi geçti

Meclis Başkanlığı Fiili Karar Alma Merkezine Dönüştü

Eski başkanı deviren bu hamle Libya bağlamında özel öneme sahip çünkü çoğu ülkede rolü idari ve organizasyonel işlevlerle sınırlı olan meclis başkanlığı Akile Salih döneminde oylama ve yasama yetkisini tekeline alarak Temsilciler Meclisinde fiili karar alma merkezi haline geldi

Bu durum yıllar içinde iyice yerleşti ve Birleşmiş Milletler ile yabancı diplomatlar çıkarlarına uygun olduğu her durumda Salihin antidemokratik uygulamalarına göz yumdular Bu uygulamalar arasında yeterli çoğunluk olmadan oylama yapılması ve hatta milletvekillerinden WhatsApp üzerinden oy alındığı iddiaları ortasında sonuçlarla oynanması da yer alıyordu

Yeni başkan da aynı yolu izledi kendisinden öncelik verilmesi istenen bir konuda kapalı oylama yaptı ve yaygın anlatıya göre Saddam Hafterin istediği sonucun oy birliğiyle onaylandığını açıkladı

Saddam Hafterin Hırsları İçin Bir Zafer

Bu oğul Hafterin Libya başkanlığına ulaşma veya kendisini bütün ülkenin fiili yöneticisi olarak dayatma hırsları için bir zaferi temsil ediyor

Saddam Hafterin desteklenmesi Amerikan diplomasisinin ve BM destekli sürecin bir hedefi haline gelen ve BAEden Rusya ve Fransaya kadar uluslararası aktörlerin desteğini alan bir projeye dönüşse de temel bir engelle karşı karşıya özellikle ülkenin daha yoğun nüfuslu batısında yaşayan birçok Libyalı onun yönetimine boyun eğmeyi reddediyor

Oğul Hafter Ankaraya Yaklaşmaya Çalışıyor

Görünüşe göre oğul Hafter Ankaraya çıkarlarına hizmet edebileceğini göstererek Ankaraya gözüne girmeye çalışıyor

Uzun zamandır beklenen deniz yetki anlaşmasının onaylanmasının yanı sıra ticari anlaşmaları ve askeri ortaklıkları garanti ederek Türkiyenin batı Libyadaki etkisini kullanarak iktidara yükselişinin önünü açmasını umuyor

Ofisleri ve kendisine bağlı medya kuruluşları tarafından yürütülen kampanya da olayların bu şekilde yorumlanmasını destekliyor Ancak bu anlatı kararın bağımsız bir parlamentonun egemen iradesini yansıtmaktan ziyade Hafterin siyasi emellerine hizmet ettiği kanaatini destekliyor

Bu izlenim Ankarada ulusal birliğin bu çarpık vizyonunu desteklemek amacıyla düzenlenen bir toplantıyla eş zamanlı gelen Temsilciler Meclisi aracılığıyla Merkez Bankasına yeni bir başkan atama girişiminde bulunulmasıyla daha da pekişiyor

Yunanistan ve Avrupa Tepkisi Öfkeli

Yunanistan ve Avrupalı müttefiklerinin tepkisi tahmin edilebileceği gibi öfkeliydi Türkiyeyi sorumlu tutan ve anlaşmayı geçersiz ve uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendiren açıklamalar peş peşe geldi

Ancak bu tutum etkilerinin sınırlılığını ortaya koyuyor ve bu sonucun zeminini hazırlayan koşulları yaratmadaki rollerini olası alternatifleri engellemelerini ve dahası argümanlarının eksikliklerini görmezden geliyor

Avrupanın Kronik Kusuru Kısa Vadeli Hesaplar

Yerleşik ve köklü demokratik geleneklerine rağmen Yunanistan ve Fransa Hafter ailesinin Libya içindeki siyasi konumunu iyileştirmede uluslararası pozisyonunu güçlendirmede ve Trablus savaşındaki yenilgisinin ardından hesap verebilirlikten korunmasında önemli bir rol oynadı

Bu savaş daha önce Hafteri kontrolünü Libyanın tamamına genişletmek için destekleme girişimi sonucunda yaşanmış ve nihayetinde ülkedeki Rus ve Türk varlığını pekiştirmişti

İronik bir şekilde aynı ülkeler daha önce de aynı politikayı izlerken Türkiyenin oradaki varlığını güçlendirmesine olanak sağlayan koşulların oluşmasına katkıda bulunmuşlardır Analize göre bu Avrupa dış politikasındaki kronik bir kusuru açığa çıkarıyor o da stratejik vizyon yerine kısa vadeli taktiksel hesaplara öncelik verilmesi

Mısır da Benzer Bir Çıkmazla Karşı Karşıya

Mısır 2019daki askeri yenilgisinden sonra Hafteri korumada önemli bir rol oynadı Bunun arkasındaki motivasyonun bir kısmı bizzat Kahirenin Hafteri destekleme politikasının güçlenmesine katkıda bulunduğu Libyadaki Türk nüfuzuna karşı koymaktı

Deniz yetki anlaşmasının Mısırın sınırları belirleme vizyonuyla çelişmesine ve TPAO ihtilaflı sularda keşif çalışmaları yapma olasılığına rağmen Kahirenin müttefiki Akile Salihi kaybetmesi çeşitli taraflarla iyi ilişkilerini sürdürme çabalarına ilave zorluklar getirdiği için daha da rahatsız edici görünüyor

Zira Mısır Türkiye ilişkileri iyileşiyor dahası doğal gaz rezervlerinin işletilmesindeki ortak çıkarlar deniz yetki alanlarıyla ilgili anlaşmazlıklar konusunda bir uzlaşıya varma yolu sunuyor

Kahire için en zorlu meydan okuma Libya içindeki nüfuzunu korumak ve Salihin kaybını telafi ederek Trablus hükümeti ve ülkenin doğusundaki diğer güç merkezleriyle bağlarını güçlendirmektir

Mısırın ayrıca tüm taraflarla iyi ilişkilerini sürdürmesi gereken bir dönemde bir tarafta Yunanistan Avrupa ve İsrail diğer tarafta Türkiye arasında tırmanan düşmanlığa dahil olmaktan kaçınması da gerekiyor

ABDnin Temkinli Yaklaşımı Ne Kadar Sürer

Amerika Birleşik Devletlerine gelince şimdilik son hamlenin Libyadaki hedeflerine hizmet ettiği stratejik değerlendirmesine dayanarak bu gelişmelerden uzak durmaktan memnun görünüyor

Ancak pozisyonlarını sürekli değiştirmesiyle bilinen ABD yönetiminin bu temkinli yaklaşımını ne kadar sürdürebileceği şüphe konusu

Washingtondaki güçlü Yunan lobisi Chevronun çıkarlarının tehlikeye girmesi olasılığı ilave olarak İsrailin nüfuzu ABD yönetimini anlaşmanın sonuçlarını sınırlamaya itebilecek faktörler arasında yer alıyor

Dahası Türkiyenin bağımsız enerji üretim kapasitesini geliştirmesi ABDnin Akdeniz üzerinden Avrupaya enerji tedarik sisteminde etkili bir konuma sahip olma vizyonuyla çelişiyor

Anakaraya Bir Uyarı

Bu gelişmeler Ankara için de bir uyarı niteliğinde

Kendilerini güçlü yöneticiler olarak sunanların değişken tutumları ve Libya gibi bölünmüş bir ülkede anlaşmaların uygulanmasının zorluğu Türkiyenin nihai bir oldubitti dayatmadığını aksine yeni bir çatışma ve bölünme dönemi başlattığını gösteriyor

Denizde Yakın Gelecekte Büyük Değişiklik Beklenmiyor

Anlaşmanın onaylanmasının neden olduğu güçlü tepkilere rağmen denizde koşulların yakın gelecekte önemli bir değişikliğe uğraması olası görünmüyor

TPAOnun arama çalışmaları yapmayı planladığı alanların çoğu Libya sularında yer alıyor bu kapsamın dışında kalan tek alanla ilgili olarak Mısır ile görüşme fırsatı hâlâ mevcut Arama projelerinin ilerlemesindeki olağan yavaşlık göz önüne alındığında konu şu anda acil görünmüyor

Yunanistanın Diyalog Çabası ve Çatışma Riski

Yunan hükümeti Giritin güneyindeki sular üzerindeki anlaşmazlığı çözmek için Libya ile diyalog başlatmaya çalışıyor bu anlaşmanın tamamen iptalini talep etmekten daha spesifik ve yönetilebilir bir hedef

Ancak diplomatik çabaların başarısızlığı Chevron ve Helleniq Energynin halihazırda araştırma ve arama faaliyetleri yürüttüğü Giritin güneyindeki iki deniz bölgesinde bir çatışmayı tetikleyebilir

Bu da Türkiyenin tartışmalı deniz alanlarındaki projeleri engellemek için savaş gemileri gönderdiği ve Fransa ile karşı karşıya geldiği 2020 yılında Kıbrıs açıklarında yaşanan çatışmanın tekrarlanmasına neden olabilir

En Ciddi Sonuçlar Siyasi Olmaya Devam Ediyor

Bu hamle bir tarafta İsrail Yunanistan ve GKRY diğer tarafta Türkiye arasındaki jeopolitik bölünmeyi derinleştiriyor ve gaz sektörünün ötesine uzanan ve etkileri Ortadoğudan Afrika Boynuzuna kadar birçok bölgesel alana ulaşabilecek gelişmelere neden olabilir

Bu sonuçlar Libyanın kendisi için bile ters tepebilir Hafter bir oldubitti dayatmada başarılı olduğuna inanırken Trablus hükümeti Türkiye ile anlaşmayı imzalayan Libyalı taraf olarak hâlâ önemli bir siyasi ağırlığa sahip ve bu da Ankaradan kolayca vazgeçilmesini engelliyor

Sahnedeki Temel Ders

Türkiyenin Yunanistan Fransa Mısır ve diğerlerinin deneyimlerinden ders çıkarması kendi çıkarınadır Zira eğer Hafter Trablus üzerindeki kontrolünü sağlamlaştırmayı başarırsa Ankara aniden kendisini güç yapısından dışlanmış bulabilir ve çıkarları daha önce Hafteri destekleyen güçlerin başına geldiği gibi ikinci plana itilebilir

Bu sahnedeki ders şudur Libyadaki çıkarları korumak ve bunların istikrarı sarsma gücünü sınırlamak vekalet savaşlarından ve kısa vadeli hesaplardan vazgeçmeyi ve bunun yerine mevcut siyasi sermayeyi bölgesel ve uluslararası ilişkilerinde sorumlu bir ortak rolünü oynayabilecek istikrarlı egemen bir devlet inşa etmeye kullanmayı gerektiriyor