Gazeteci Ertuğrul Özkök: Türkiye'de Soruşturma Açılırken Bayreuth'ta Wagner Operasında

Gazeteci Ertuğrul Özkök'ün Bayreuth'ta Richard Wagner'in Rienzi operasını izlemesi, sadece bir kültür etkinliğine katılım değildir. Aynı zamanda, Wagner, Hitler, antisemitizm ve güncel Gazze krizi arasındaki karmaşık tarihsel ve güncel bağlantıları anlamaya çalışmaktır. Özkök'ün 6 saatlik operayı tahta bir koltukta izlemesi, fiziksel rahatsızlıktan çok daha önemli bir sembolik anlamı taşımaktadır. Bu, Almanya'nın ve Avrupa'nın Nazi geçmişi ile yüzleşme sorunu, antisemitizm, kültür ve siyaset arasındaki ilişkiyi sorgulamaktır.

Gazeteci Ertuğrul Özkök: Türkiye'de Soruşturma Açılırken Bayreuth'ta Wagner Operasında

Hakkında bir YouTube programındaki sözleri nedeniyle "Cumhurbaşkanına hakaret" iddiasıyla soruşturma başlatıldığı haberleri Türkiye'de gündem olurken, gazeteci Ertuğrul Özkök Almanya'nın Bayreuth kentindeydi. Özkök, Nazi Almanya'sı ile kurduğu tarihsel bağ nedeniyle yıllardır tartışılan Richard Wagner'in Rienzi operasının 150 yıl sonra ilk kez Bayreuth Festivali'nde sahnelenmesini izlemek için altı saat boyunca tahta bir koltukta oturdu.

Bayreuth Festivali'nin 150. Yılında Rienzi Operası

Operanın Özellikleri:

• Richard Wagner'in en uzun operası
• 150 yıldır ilk kez Bayreuth'da sahnelenişi
• Wagner yaşarken bu operanın kendi yaptırdığı opera binasında sahnelenmesini yasaklamıştı
• Hitler'in çok sevdiği bir opera
• Büyük tartışma ve itiraz sesleri ile başlayan festival

Özkök'ün Deneyimi:

• 6 saatlik operayı dar ve rahatsız ahşap, katlanır sandalye gibi bir koltuk üzerinde izledi
• Sırtındaki çocukluktan beri taşıdığı deformasyon nedeniyle uzun oturmalara isyan ediyor
• 10 yıldır Bayreuth Wagner Festivali'ni izleme ayrıcalığına sahip

Dünyanın En Zor Bilet Bulunan Klasik Müzik Festivali

Bayreuth Wagner Festivali, dünyada bilet bulmanın en zor olduğu klasik müzik festivallerinden biridir.

Festival Hakkında:

• Özkök, 10 yıldır bu festivali izleme ayrıcalığına sahip
• Bild gazetesinin eski genel yayın yönetmeni Kai Diekmann'a borçlu
• Bu yıl Bayreuth'un 150'nci yılı
• Festival büyük tartışma ve itiraz sesleri ile başladı

Wagner, Hitler ve Bayreuth: Tarihsel Bağ

1923 Yılı: Tarihi Değiştiren Kutu

Yıl 1923'te Adolf Hitler, başarısız bir darbe girişiminde bulunarak Landsberg Kalesi'nde hapsedildi. Hapishaneye gelen paketlerden biri, 16 yıl sonra dünyanın başına tarihin en büyük felaketlerinden birini açacak yolun ilk adımını atacaktı.

Kutunun İçeriği:

• Büyük miktarda yazı kâğıdı
• Kalem, kurşun kalem ve mürekkep

Bu kırtasiye malzemeleri ile Hitler, Mein Kampf (Kavgam) adlı kitabının eskizlerini yazacaktı.

Kutunun Göndereni: Winifred Wagner

Peki hapishaneye gelen bu kutunun göndereni kimdi? Richard Wagner'in gelini Winifred Wagner'di.

Winifred Wagner'in Rolü:

• Wagner'in gelini
• Uzun yıllar boyunca Bayreuth Festivali'nin yöneticiliğini üstlendi
• Wagner ailesinin güçlü kadın figürü
• Adolf Hitler'in gerçekten yakın olduğu çok az insandan biri
• Hitler onun yanında "Wolf" (Kurt) adıyla anılıyordu
• Winifred'in çocukları ona "Wolf Amca" diyordu

Tarihsel Bağlantı:

• Hitler 1923 yılında hapise girmeden önce gittiği son yer Bayreuth şehriydi
• Wagner'in evinin ve mezarının olduğu şehir

Hitler'in Bayreuth Ziyaretleri

Ziyaret Sıklığı:

• Festival ziyaretleri: 1925'ten başlayıp özellikle 1933-1940 arasında her yıl katıldığı düşünüldüğünde en az 10-12 festival sezonuna iştirak ettiği kabul edilir
• Özel ziyaretler: Festival dışında Winifred Wagner'i görmek için yıl içinde defalarca Bayreuth'a gitti
• Toplam Bayreuth ziyaretleri: 20'nin üzerinde, bazı tarihçilerin tahminine göre 30'a yaklaşmış olabilir

İzlediği Operalar:

• Yüzlerce Wagner temsili izledi
• En sevdiği eserler arasında:
  • Die Meistersinger von Nürnberg
  • Parsifal
  • Tristan und Isolde
  • Der Ring des Nibelungen döngüsü
• Rienzi'nin özel bir yeri vardı
• Linz'de izlediği Rienzi operasının hayatını değiştirdiğini defalarca anlatmıştı

Savaş Döneminde:

• Savaşı kaybettiğini anladığı günlerde bile bunkerde Richard Wagner'in müziğini dinlemeyi sürdürüyordu

Thomas Mann'ın "Çadır Tiyatrosu" Tanımlaması

Ünlü yazar Thomas Mann, Hitler dönemindeki Bayreuth Festivali için özel bir tanımlama yapmıştır:

"Hitler'in saray tiyatrosu" (Hitlers Hoftheater)

Özkök, bu ifadesini rahatlıkla "Çadır tiyatrosu" olarak çevirdiğini belirtmiştir.

Neden Bu Tanımlama?

• Festival, 1933 sonrasında Nazi Almanya'sının en önemli kültürel vitrinlerinden biri hâline gelmişti
• Hitler'in moral bozulduğunda Winifred'i arar ya da Bayreuth'a giderdi
• Festival, Hitler için ideolojik ve duygusal bir sığınaktı

Wagner'in Antisemitik Makalesi

Almanya'nın iyi eğitim görmüş burjuvazisi içinde de anti semitik duygular çok güçlüydü. Hiç kuşkusuz bunda Wagner'in 1850 tarihli Müzikte Yahudilik (Das Judenthum in der Musik) adlı makalesinin büyük etkisi vardı.

Bu makale, Alman burjuvazisini "yoldan çıkartan" bir rol oynamıştır.

2026 Bayreuth Festivali'nde Tartışmalar

Festival Yönetiminin Kararı:

• Rienzi operasını 150 yıl sonra ilk kez programa aldı
• Büyük bir meydan okuma olarak değerlendirildi

Michel Friedman Konuşması Krizi:

• Wagner ailesinin bugünkü nesli, Almanya'nın en tanınmış hukukçularından ve Yahudi entellektüellerinden Michel Friedman'a festivalde bir konuşma yapmayı teklif etti
• Friedman kabul etti
• Ancak festivale kısa süre kala yönetim bu konuşmayı iptal etti
• Yönetim "Bu konuşma ilerde bir başkasına yapabilir" diyerek açıklama yaptı
• Ortalık çok karışınca kararlarını geri alarak Friedman'ın konuşmasını tekrar programa koydular

Orkestra Yönetmeni Christian Thieliman'ın Çekilişi:

• Festivalin yıllar boyunca en gedikli orkestra yönetmeni Christian Thieliman orkestrayı yönetmekten çekildiğini açıkladı

Almanya'da Başlayan Tartışma:

• Tartışmanın ana fikri: "Bayreuth Nazi geçmişi ile yüzleşsin…"
• Wagner'in tiyatro binası ve evinde bulunan arşivinin bir bölümü kamusal kurumlara verildi
• Aile üyelerinin özel arşivlerinde daha epey belge var ve açıklanmadı
• Bunların açıklanması da isteniyor

Gazze Katliamının Etkisi:

• İsrail'in Gazze'de giriştiği katliamın dünyada büyük bir tepkiye yol açması, Bayreuth'deki tartışmayı daha da komplike hale getirdi
• Yahudi sanatçılar sessiz bir boykottan şikâyet etmektedir
• Birçoğu artık önemli etkinliklere, sergilere ya da festivallere davet bile edilmiyorlar

Michel Friedman'ın Perspektifi

Almanya'nın tanınmış Yahudi entellektüeli Michel Friedman, "yüzleşme" kavramı hakkında şu açıklamayı yapmıştır:

"Bu, resmî ve çoğu zaman içi boş 'anı kültürü'nden çok daha değerli olan gerçek bir 'hatırlama kültürü'dür."

Friedman ayrıca şu soruyu da soruyor:

"Beni bu festivalden dışlamak Filistin halkına nasıl yardım ediyor?"

Katharina Wagner'in Cesur Girişimi:

• Katharina Wagner, Richard Wagner'in antisemitizmini ve ailesinin suç ortaklığını Michel Friedman'ın katılacağı bir etkinlikte tartışma fikri cesur ve entelektüel açıdan dürüst bir girişim olarak değerlendirildi

Bayreuth'un Simgesel Önemi

Özkök, 10 yıldır geldiği Bayreuth'un olağanüstü, hatta ürkütücü derecede büyük bir simgesel öneme sahip olduğunu belirtmiştir.

Bayreuth'un Özellikleri:

• Michel Friedman'ın "kirlenmiş toprak" diye tanımladığı yer
• Ünlüler, siyasetçiler ve sanatçılar kameralara gülümseyerek poz verirken
• Almanya'nın ve Avrupa'nın birçok yerinde Yahudi sanatçılar sessiz bir boykottan şikâyet etmektedir
• Kaldığı otelde bile Hitler'in hayaleti geziyor

Özkök'ün Sorgulaması

Gazeteci Ertuğrul Özkök, yazısında şu soruyu sormuştur:

"6 saat o kuru tahta sandalyelerin üstünde sırtımda deformasyonun üzerine bu kadar ağır bir yüklemek akıllıca bir iş mi olacak…"

Aynı zamanda şu soruyu da sormuştur:

"Ölümünden 81 yıl sonra 'Hitler'i anma' niyeti mi… Bugünün Almanya'sında kimsenin aklından bile geçiremeyeceği bir şey bu elbette. Ama her şey birbirine karışmış durumda."

Tarihsel ve Güncel Bağlantı

Özkök'ün yazısı, Wagner, Hitler ve Bayreuth arasındaki tarihsel bağlantıyı, güncel Gazze krizi ve antisemitizm tartışmalarıyla birleştirmektedir.

Yazıda Vurgulanan Noktalar:

1. Wagner'in antisemitik görüşleri
2. Winifred Wagner'in Hitler'e desteği
3. Bayreuth Festivali'nin Nazi dönemindeki rolü
4. 2026'da Rienzi operasının ilk kez sahnelenişi
5. Güncel Gazze krizi ve Yahudi sanatçılara yönelik boykotlar
6. Almanya'nın Nazi geçmişi ile yüzleşme sorunu

Sonuç

Gazeteci Ertuğrul Özkök'ün Bayreuth'ta Richard Wagner'in Rienzi operasını izlemesi, sadece bir kültür etkinliğine katılım değildir. Aynı zamanda, Wagner, Hitler, antisemitizm ve güncel Gazze krizi arasındaki karmaşık tarihsel ve güncel bağlantıları anlamaya çalışmaktır. Özkök'ün 6 saatlik operayı tahta bir koltukta izlemesi, fiziksel rahatsızlıktan çok daha önemli bir sembolik anlamı taşımaktadır. Bu, Almanya'nın ve Avrupa'nın Nazi geçmişi ile yüzleşme sorunu, antisemitizm, kültür ve siyaset arasındaki ilişkiyi sorgulamaktır.