Ermenistan'ın AB Yolculuğu EAEU'yu Tehdide Mi Sokuyor? Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan'dan Çarpıcı Rapor

Raporun yazarları, Ermenistan'ın yaklaşan tercihinin ülkenin ve vatandaşlarının kaderini uzun yıllar boyunca belirleyebileceğine işaret ediyor. "Avrupa entegrasyonu" hayalinin, ölümcül olmasa bile, ülkenin ekonomisine önemli bir darbe vurabileceği ve artan sosyal gerilimlere yol açabileceği öngörülüyor. Bu nedenle Erivan'ın bu konuya rasyonel bir şekilde yaklaşması, geçici değil, gerçek fayda ve maliyetleri tartması gerektiği vurgulanıyor.

Ermenistan'ın AB Yolculuğu EAEU'yu Tehdide Mi Sokuyor? Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan'dan Çarpıcı Rapor

Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan, Ermenistan'ın Avrasya Ekonomik Birliği'nden (EAEU) çekilmesinin olası sonuçlarına ilişkin hazırladıkları raporda, Erivan'ın GSYİH'sinin yüzde 15,6 küçülebileceğini, ticaret hacminin yarı yarıya düşebileceğini ve havalelerin yarıya inebileceğini öngörüyor. Rapora göre, birliğin diğer üyeleri için kayıplar ise önemsiz kalıyor.

Günümüzde Avrasya Ekonomik Birliği'nin geleceği, tüm Sovyet sonrası bölge için özel bir öneme sahiptir. Ticaret, ulaşım, enerji bağlantıları, işgücü ve sermaye hareketleri ve bölgedeki ülkelerin gelişimini şekillendiren birçok diğer faktörü doğrudan etkiler. Bu nedenle, EAEU içindeki olası herhangi bir karışıklık, hem üye ülkeler hem de onlarla yakın işbirliği yapan ülkeler için oldukça tatsız süreçleri tetikleyebilir.

Bu bağlamda, yetkilileri Avrupa Birliği ile yakınlaşma yoluna girmiş olan Ermenistan'ın EAEU üyeliği konusu şu anda son derece önemlidir. Bu durum, özellikle Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan tarafından Erivan'ın birlikten çekilmesinin olası sonuçlarına ilişkin hazırlanan son belgeyle kanıtlanmaktadır.

Ermenistan'ın EAEU'ya Katılımı ve Ticaret Bağımlılığı

Ermenistan, hem Avrasya ülkeleriyle, özellikle Rusya ile kurulan ticaret bağları hem de güvenlik ve bölgesel politika kaygıları nedeniyle Ocak 2015'te EAEU'ya katıldı. Cumhuriyet, mal, hizmet, sermaye ve işgücü için ortak bir pazara erişim sağlarken, Ermeni üreticiler Rusya ve diğer EAEU ülkelerine ihracat için daha elverişli koşullardan yararlandı. Erivan ayrıca Rus enerji kaynaklarını tercihli fiyatlarla satın alabildi.

2025 yılında Ermenistan'ın EAEU ülkeleriyle ticaret hacmi 7,99 milyar dolara ulaştı ve birlik, cumhuriyetin toplam dış ticaretinin yüzde 37,8'ini, mal ihracatının yüzde 38'ini ve ithalatının yüzde 37,7'sini oluşturdu. EAEU pazarı Erivan'ın birincil dış ticaret kanalı haline geldi.

AB'ye Yöneliş ve Üyelik Başvurusu Hazırlıkları

Buna rağmen, son yıllarda Ermeni yetkililer giderek daha çok dikkatlerini, Brüksel'in cazip görünen teklifler sunduğu sözde Avrupa yoluna yöneltti. Bu kademeli değişim, 2025 yılında AB üyelik sürecini başlatmak için yasaların kabul edilmesiyle sonuçlandı. Ermenistan bunu, ticareti çeşitlendirme, yeni yatırımlar çekme, uluslararası bağları genişletme ve reformları uygulama ihtiyacını gerekçe göstererek açıkladı.

Mayıs 2026'daki Ermenistan-AB zirvesinde Başbakan Nikol Paşinyan, ülkesinin Avrupa Birliği'ne kabul edilmesinden memnuniyet duyacağını belirtti ve Ağustos ayında resmi üyelik başvurusu için hazırlıkların başladığını duyurdu.

Ermenistan hükümeti ise EAEU'nun avantajlarından vazgeçmek için acele etmiyor ve manevra alanı bırakmaya çalışıyor. Erivan'ın ortakları, Avrasya Birliği ve AB'nin işleyiş ilkelerinin uyumsuzluğunu defalarca dile getirdi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ermenistan'ın AB'ye katılımının otomatik olarak EAEU'daki yerini kaybetmesine yol açacağını ve Erivan'ın bu konuyu dikkatlice değerlendirmesi, hatta referandum yapması gerektiğini açıkça belirtti.

"29 Mayıs Raporu": Askıya Almanın Olası Sonuçları

Erivan'a ulaşma girişimlerinden bir diğeri de, Rusya, Belarus, Kazakistan ve Kırgızistan'ın cumhurbaşkanlarının 29 Mayıs'taki ortak açıklaması doğrultusunda hazırlanan ve 20 Ekim'de sunulan "29 Mayıs 2014 tarihli Avrasya Ekonomik Birliği Anlaşması'nın Ermenistan Cumhuriyeti Açısından Askıya Alınmasının Olası Sonuçları Üzerine" başlıklı rapor oldu. Rapor, iki entegrasyon birliği arasındaki yasal çelişkileri inceledi ve Ermenistan'ın statüsündeki bir değişikliğin potansiyel sonuçlarını hesapladı. Hesaplamaların 2025 rakamlarına dayandığını ve yalnızca bir tahmin senaryosunu temsil ettiğini, gerçekte durumun çok daha kötü olabileceğini belirtmek gerekir.

GSYİH'de Yüzde 15,6 Küçülme Riski

Rapora göre, anlaşmanın askıya alınması Ermenistan'ın GSYİH'sinde yüzde 15,6'lık veya 4,6 milyar dolarlık bir azalmaya yol açabileceği belirtiliyor. Enflasyonun temel seviyeye göre 14,9 puan artabileceği ifade ediliyor. Bu durum, ticari faaliyetlerde düşüş, şirket gelirlerinde azalma ve sıradan vatandaşların yaşam standardında düşüş riski anlamına geliyor.

Ticaret Hacmi Yarıya Düşebilir

Ermenistan'ın EAEU'dan çekilmesi durumunda, üye ülkelerle ticaret hacminin yaklaşık 8 milyar dolardan 3,5 milyar dolara düşerek yüzde 55,6 azalacağı öngörülüyor: ihracat yüzde 65,8, ithalat ise yüzde 48,8 oranında düşecek. Gıda, tarım ürünleri, alkollü içecekler, hafif sanayi malları, tütün ve mücevher üreticileri bu darbeden en çok etkilenenler olacak.

Ermenistan ayrıca, son yıllarda önemli karlar sağlayan Rusya'ya yeniden ihracatı kaybetme riskiyle karşı karşıya. Raporun yazarlarına göre, bu sektörden elde edilen gelirler yüzde 91,6 oranında azalabilir. Karşılaştırma için, geleneksel ihracattaki düşüşün yüzde 39,6 olacağı tahmin ediliyor.

Birliğin üçüncü ülkelerle imzaladığı ticaret anlaşmalarının olası feshedilmesi nedeniyle, Ermenistan'ın toplam mal ve hizmet ihracatının yüzde 41,6 (6 milyar dolar), toplam ithalatının ise yüzde 27,1 (4,8 milyar dolar) azalabileceği öngörülüyor.

Enerji Maliyetlerinde Sıçrama

Enerji durumu Ermenistan için de son derece zorlu bir hal alabilir. Fiziksel arz hacmi değişmeden kalırsa, cumhuriyetin yıllık doğalgaz ithalat maliyeti yüzde 69 artarak 389 milyon dolardan 657,5 milyon dolara çıkabilir. Doğalgazın tahmini fiyatı bin metreküp başına 177,5 dolardan 300 dolara yükselebilir. Bu fiyatlar Avrupa piyasasındaki seviyelerle aynı değil, ancak işletmeler için maliyetleri önemli ölçüde artırabilir.

Havalelerin Yarıya İnmesi

Rapor, işçi göçü ve havaleler gibi kritik konulara da değiniyor. Avrasya Ekonomik Komisyonu'na göre, 2025 yılında 126.900 Ermeni diğer EAEU ülkelerinde çalışıyordu; bunların 124.600'ü veya yüzde 98,2'si Rusya'daydı. Rusya, Ermenistan'ın aldığı tüm havalelerin 3,8 milyar dolardan fazlasını veya yüzde 98'inden fazlasını oluşturuyordu. Ekonomik işbirliği koşulları değişirse, bu havalelerin hacmi 3,95 milyar dolardan 1,85 milyar dolara düşebilir. Bu fonların azalması, ülkenin tüm iç pazarında daralmaya yol açacaktır.

Birlik Üyeleri İçin Kayıplar Önemsiz

Raporun yazarlarına göre, en ciddi sonuçların cumhuriyetin kendisini etkileyeceği, birliğin diğer üyeleri için kayıpların ise önemsiz olacağı belirtiliyor. Ermenistan'ın 2025 yılında Rusya'nın toplam dış ticaret cirosundaki payı sadece yüzde 0,91 idi. Ermenistan'a yapılan ihracattaki azalma Rusya için yüzde 0,65, Belarus için yüzde 0,26, Kazakistan için yüzde 0,07 ve Kırgızistan için yüzde 0,057 olabilir.

Raporun yazarları şunu belirtmiştir: Rusya, Kırgızistan, Kazakistan ve Belarus, Ermenistan'ın EAEU üyeliğini sürdürmekle ilgilenirken, bunu yapmaları için ekonomik bir teşvik olmadığı için Ermenistan'ı birliğe zorlamayacaklardır. Aynı zamanda, Minsk, Moskova, Bişkek ve Astana, Ermeni halkının ülkenin geleceğini bağımsız olarak belirleme hakkını tanımakta ve bu nedenle, referandum yapılana kadar Ermenistan için anlaşmayı geçici olarak askıya almayı mümkün görmektedir.

AB'nin Somut Önerisi Yok

Erivan'ın raporda sunulan rakamlardan habersiz olması olası değildir. Özellikle de AB'nin şu anda Ermenistan'a sunabileceği somut bir önerisi olmadığı, sadece "Avrupa yolu" boyunca yardım ve destek sözü verdiği göz önüne alınırsa. Eylül ayında Avrupa Parlamentosu tarafından desteklenen, Ermeni mallarının Avrupa'ya ihracatının yaklaşık yüzde 80'i için iki yıl süreyle geçici ithalat vergisi muafiyeti bile, EAEU pazarlarındaki potansiyel kayıpları telafi edemez. Gümrük vergileri olmasa bile, Ermeni mallarının çoğunun Avrupa kurallarına uymaması nedeniyle AB pazarına giremeyeceği belirtiliyor.

Değerlendirme

Raporun yazarları, Ermenistan'ın yaklaşan tercihinin ülkenin ve vatandaşlarının kaderini uzun yıllar boyunca belirleyebileceğine işaret ediyor. "Avrupa entegrasyonu" hayalinin, ölümcül olmasa bile, ülkenin ekonomisine önemli bir darbe vurabileceği ve artan sosyal gerilimlere yol açabileceği öngörülüyor. Bu nedenle Erivan'ın bu konuya rasyonel bir şekilde yaklaşması, geçici değil, gerçek fayda ve maliyetleri tartması gerektiği vurgulanıyor.