AB Yapay Zeka Yasası'nda Yeni Şeffaflık Kuralları Yürürlüğe Girdi

AB Yapay Zeka Yasası'nın 50. maddesi kapsamındaki yeni şeffaflık kuralları, yapay zeka teknolojisinin kullanımını önemli ölçüde düzenlemektedir. Bireylerden kurumsal aktörlere kadar geniş bir kesimi kapsayan bu kurallar, yapay zeka ile üretilen içeriğin şeffaf bir şekilde işaretlenmesini zorunlu kılmaktadır.

AB Yapay Zeka Yasası'nda Yeni Şeffaflık Kuralları Yürürlüğe Girdi

Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası'nın 50. maddesi kapsamındaki yeni şeffaflık kuralları 2 Ağustos 2026'da yürürlüğe girdi. Artık AB pazarında kullanılan yapay zeka üretimi içerik oluşturan, yayımlayan veya devreye alan herkesin yerine getirmesi gereken yeni yükümlülükler var; aksi takdirde milyonlarca euroya ulaşabilecek para cezalarıyla karşı karşıya kalabilirler.

Kapsam Genişledi: Bireyler de Dahil

Yapay Zeka Yasası'na uyum tartışmaları bugüne kadar çoğunlukla yüksek riskli sistemler ve büyük şirketler etrafında dönerken, yeni AB şeffaflık kuralları yaz sonunda tatil dönemi bittiğinde, hem AB içinde hem dışında çok sayıda kişi ve şirketin yapılacaklar listesine girecek.

Yeni kurallar; şirketler, medya kuruluşları, sivil toplum örgütleri, tasarımcılar, reklam ajansları ve daha fazlası dahil olmak üzere hem gerçek kişiler hem de tüzel kişilerden oluşan geniş bir kesime uygulanacak.

Küresel Geçerlilik

Kurallar yalnızca AB'de yerleşik kişi ve kurumlar için değil, sistemler veya içerik AB pazarında kullanıldığı sürece AB dışındaki aktörler için de geçerli olacak. Ayrıca bu yükümlülükler, hizmetin ücretli olup olmamasından bağımsız olarak uygulanacak.

İstisnalar ve Hafif Kurallar

Bireysel kullanım, araştırma ve bilimsel amaçlar, açık kaynak sistemler ile sanatsal, yaratıcı veya mizahi içerikler için bazı istisnalar veya daha hafif kurallar söz konusu olsa da, kılavuzları ciddiye alıp hangi operasyonların, ürünlerin ve içeriklerin işaretlenmesi gerektiğini değerlendirmek, olası yaptırımlardan kaçınmak için en sağlıklı yol.

Para Cezaları Ciddi

Yeni kurallara uymayan sağlayıcılar ve devreye alanlar (deployers) için 15 milyon euroya kadar veya toplam dünya cirosunun yüzde 3'üne kadar para cezası öngörülüyor. AB kurumları ise 750 bin euroya kadar cezalarla karşılaşabilir.

Dört Ana Şeffaflık Yükümlülüğü

Yapay Zeka Yasası'nın 50. maddesini açıklayan yönergeler, dört ana grup için öngörülen şeffaflık yükümlülüklerini ortaya koyuyor:

1. Gerçek Kişilerle Etkileşime Giren Sistemler (Madde 50/1)

Sağlayıcılar, bireylerin bir yapay zeka sistemiyle etkileşimde olduklarının farkında olmasını sağlayacak şekilde bu sistemleri tasarlamalı ve geliştirmeli.

2. Yapay Olarak Üretilmiş İçerikler (Madde 50/2)

Yapay olarak üretilmiş görsel, video, ses veya metin içeriklerini işleyen yapay zeka sistemlerine ilişkin yükümlülükler düzenleniyor. Sağlayıcılar, yapay zeka çıktılarının makine tarafından okunabilir ve tespit edilebilir bir formatta işaretlenmesini sağlamalı.

3. Duygu ve Biyometrik Tanıma (Madde 50/3)

Duygu tanıma ve biyometrik tanıma amacıyla kullanılan yapay zeka sistemleri için yükümlülükler getiriliyor. Bu tür sistemleri devreye alanların, gerçek kişilere bu yapay zeka sistemine maruz kaldıklarını bildirmesi gerekiyor.

4. Kamu Yararını İlgilendiren Konular (Madde 50/4)

Kamu yararını ilgilendiren konularda halkı bilgilendirmek üzere derin sahte (deepfake) veya metin üreten, manipüle eden ya da yayımlayan yapay zeka sistemlerine dair yükümlülükler tanımlanıyor. İçeriğin yapay zeka tarafından üretildiği, iyileştirildiği veya başka bir şekilde manipüle edildiği kamuoyuna açıkça duyurulmalı.

Sohbet Robotları, Ajanlar ve Botlar

Bir yapay zeka sisteminin, Yapay Zeka Yasası'nın 50. maddesi kapsamındaki yükümlülüklere tabi olması için sistem gerçek kişilerle etkileşime girmeli, bu amaçla tasarlanıp geliştirilmiş olmalı ve gerçek kişilerle doğrudan (gerçek zamanlı veya gerçek zamana yakın) etkileşim kurmalı.

Bu da, yapay zeka destekli sesli asistanlar, sohbet robotları, yapay zeka çağrı hatları, yapay zeka refakatçileri, yapay zeka avatarları, robotlar, yapay zeka botları, kodlama ajanları ve diğer yapay zeka ajanlarının tamamının yükümlülüklere tabi olduğu anlamına geliyor.

Yazarlar, Tasarımcılar, Sosyal Medya Fenomenleri ve Podcast Yayıncıları

Yeni temel kural, ses, video, görsel, metin veya derin sahte fark etmeksizin, özellikle de kamu yararını ilgilendiren konularla bağlantılıysa, yapay zeka ile üretilmiş veya belirgin şekilde iyileştirilmiş tüm içeriklerin işaretlenmesi olmalı.

Yazarlar, Edebiyatçılar ve Blog Yazarları İçin:

• Üslubu, yapıyı ve anlamı değiştiren yapay zeka üretimi metin özetleri, metinler ve yeniden yazım (parafraz) işlemleri işaretlenmeli.
• Yapay zeka tarafından üretilen veya önemli ölçüde iyileştirilen metin, kamu yönetimi ve hizmetleri, adalet ve kolluk kuvvetleri, temel haklar, kamu güvenliği, sağlık, çevrenin korunması, tüketici güvenliği, ekonomi ve benzeri "kamu yararını ilgilendiren konulara" ilişkin bilgiler içeriyorsa, bu metinler de işaretlenmeli.
• İşaretlenmesine gerek olmayanlar: Küçük dilbilgisi düzeltmeleri, yazım denetimi ve üslup cilası.

Sosyal Medya Fenomenleri ve Yüz Düzenleme Uygulamaları:

• Mevcut fotoğraflardaki yüzlerin değiştirilmesi veya yüzlerde esaslı değişiklikler yapılması durumunda bu içerik de işaretlenmeli.
• Kişisel kullanım için yapılan görsel düzenlemeleri şeffaflık yükümlülüklerinin dışında kalsa da, ticari amaç taşıyan herhangi bir içerik AB'nin yeni şeffaflık kurallarının kapsamına girebilir.

Grafik ve Video Tasarımcıları İçin:

• Mevcut videolarda nesnelerin ve kişilerin çıkarıldığı, değiştirildiği veya eklendiği tüm video ve görsel içerikler işaretlenmeli.
• Bir kişinin vücut şeklini, ten rengini değiştiren; içeriğin anlamını, niyetini ve mesajını tamamen dönüştürecek ölçüde aşırı aydınlatma, karartma, renk ve kontrast ayarları içeren içerikler de işaretlenmeli.
• Gerçekte yaşanmamış olayların gösterildiği video üretimi, kişilerin, nesnelerin, olayların veya olguların temsilini değiştiren görüntü ve videolar ya da içeriğin herhangi bir biçimde esaslı olarak değiştirilmesi de mutlaka işaretlenmeli.
• İşaretlenmesine gerek olmayanlar: Genel biçimlendirme, düzenleme (netliği artırma, kırpma, küçük renk/ışık ayarları, keskinleştirme, toz ve lekeleri giderme, kırmızı göz düzeltme, arka plan düzeltmeleri, yüzlerin pikselleştirilmesi veya bulanıklaştırılması), video sabitleme, oynatma hızında küçük ayarlamalar.

Podcast Yayıncıları, Ses Editörleri ve Radyo Programcıları İçin:

• Belirli bir kişinin sesine benzeyen gerçekçi konuşma sentezi işaretlenmeli.

Müşteri-Ajans ve İşveren-Çalışan İlişkilerinde Sorumluluk

Bir şirket, bir reklam veya grafik tasarım ajansından tasarım hizmeti satın alıyor ve ajansın yapay zekayı kullanıp kullanmama biçimine ilişkin karar vermiyor veya bu konuda kontrol uygulamıyorsa, şeffaflık yükümlülükleri müşteriden değil ajansdan bekleniyor.

Benzer şekilde, şeffaflık yükümlülükleri, yapay zekadan etkilenen içerik üreten bireysel çalışanların veya hatta serbest çalışanların değil, işverenin/tüzel kişiliğin sorumluluğu olarak görülüyor.

Derin Sahte (Deepfake) Kuralları

Derin sahte içerikler, mevcut kişi, nesne, mekân, kuruluş veya olayları andırıyor ve gerçek kişiler tarafından özgün ve doğruymuş gibi algılanma potansiyeli taşıyorsa mutlaka işaretlenmeli.

Sanatsal, yaratıcı, mizahi veya kurgusal içerikler için yine istisnalar mevcut; ancak derin sahte içerik profesyonel amaçlarla kullanılıysa yine de işaretlenmeli.

Gerçek kişiler, siyasetçiler, ünlüler, şirket CEO'ları hakkında hazırlanan derin sahte görüntüler; yapay zeka ile üretilen ses klonlamaları veya gerçekte olduğundan daha cazip görünen yapay zeka üretimi ürün reklamları ve ambalaj görselleri gibi içeriklerin tümü işaretlenmek zorunda.

İstisnalar: Bireysel Kullanım, Araştırma ve Kolluk Kuvvetleri

Şeffaflık yükümlülüklerinden muafiyet, yapay zekayı kişisel ve mesleki olmayan faaliyetler için kullanan gerçek kişiler, bilim insanları ve araştırmacılar, açık kaynak sistemler ve kolluk kuvvetleri için geçerli.

Ancak bir kişi kendi adına hareket ediyor ve kişisel faaliyeti mesleki faaliyetiyle örtüşüyor, bu süreçten ekonomik bir kazanç elde ediyorsa, şeffaflık yükümlülüklerinin devreye girme olasılığı yüksek.

İşaretleme Önerileri

Sağlayıcılar, yapay zeka sistemlerini makine tarafından okunabilir bir formatta işaretleyerek makineler arası tespiti mümkün kılmalı. Devreye alanlar ise kendi adlarına, yapay zeka ile üretilen veya manipüle edilen içerikleri açık, kolay fark edilebilir bir biçimde işaretlemeli.

AB Komisyonu'nun yönergeleri, bazı işaretleme tekniklerinin tek başına kullanıldığında ya gereksiz ya da yetersiz kalabileceğini vurguluyor:

• Yalnızca hüküm ve koşullarda, URL'lerde veya belgelerde yer alan uyarılar
• Kullanıcılar tarafından görülmeyen meta veriler veya filigranlar
• "Asistan" gibi genel atıflar içeren belirsiz veya muğlak sinyaller
• "Bu sitedeki hizmetler yapay zeka kullanmaktadır" ifadesi gibi genelleştirilmiş uyarılar
• "Bu sistem büyük dil modelleri kullanıyor" gibi aşırı teknik açıklamalar

Sonuç: Geniş Kapsamlı Bir Düzenleme

AB Yapay Zeka Yasası'nın 50. maddesi kapsamındaki yeni şeffaflık kuralları, yapay zeka teknolojisinin kullanımını önemli ölçüde düzenlemektedir. Bireylerden kurumsal aktörlere kadar geniş bir kesimi kapsayan bu kurallar, yapay zeka ile üretilen içeriğin şeffaf bir şekilde işaretlenmesini zorunlu kılmaktadır.